Podczas Poranka Partnerskiego Małopolskiego Partnerstwa na rzecz Kształcenia Ustawicznego (MPKU) eksperci z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie omówili wyzwania i możliwości związane z rozwijaniem kompetencji "AI literacy" w naukach społecznych i przyrodniczych. Uczestnicy spotkania dyskutowali z Prelegentami o jak najlepszym przygotowaniu studentów i młodych badaczy do pracy w świecie, w którym narzędzia sztucznej inteligencji (AI) stają się nieodłącznym elementem nauki i rynku pracy.
AI w naukach społecznych i refleksje nad przyszłością rynku pracy
Podczas spotkania prof. Magdalena Jelonek omówiła wpływ dynamicznych zmian technologicznych oraz konsekwencje pandemii Covid-19 na rynek pracy. Zwróciła uwagę na zjawisko niedopasowania strukturalnego, czyli braku specjalistów o oczekiwanych przez pracodawców kompetencjach i kwalifikacjach, mimo dużej liczby osób poszukujących zatrudnienia. Wskazała na rosnące znaczenie zaawansowanych kompetencji technicznych, analitycznych i cyfrowych. Jednocześnie zauważyła, że AI może ograniczyć liczbę stanowisk juniorskich, które w łatwy sposób są zastępowane przez technologię. Zmiany te prowadzą do spłaszczania struktur zarządzania i zwiększonego zapotrzebowania na ekspertów.
AI w rękach studentów
O złych i dobrych przykładach wykorzystania AI opowiedziała studentka Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – Amelia Cudak. Zauważyła, że sztuczna inteligencja może wspierać rozwój, ale stanowi zagrożenie dla tych, którzy nie są otwarci na naukę i refleksję. Najczęściej AI wykorzystywana jest do wyszukiwania informacji, planowania, porządkowania danych oraz formułowania celów i pytań badawczych. Narzędzia takie jak ChatGPT bazują na ogólnodostępnych źródłach i wymagają krytycznego podejścia ze strony użytkownika. Jako szczególnie przydatne w pracy naukowej studentka wskazała NotebookLM, umożliwiający między innymi transkrypcję wywiadów, tworzenie podcastów, map myśli i osi czasu.
AI w naukach przyrodniczych – praktyczne zastosowania
W drugiej części spotkania prof. Michał Woźniakiewicz zaprezentował wykorzystanie AI w naukach przyrodniczych, m.in. chemii. Stwierdził, że sztuczna inteligencja to kolejna rewolucja technologiczna – "nie da się jej wyłączyć", podobnie jak nie zatrzymano kiedyś produkcji taśmowej. Zmienia się jednak rola nauczyciela, który z "dostarczyciela wiedzy" staje się "moderatorem i przewodnikiem" – także po treściach generowanych przez AI.
Wnioski ze spotkania
Aby w pełni wykorzystać potencjał AI, niezbędne jest połączenie wiedzy fachowej, sprawności intelektualnej, umiejętności obsługi narzędzi oraz krytycznego myślenia. Narzędzia AI działają w oparciu o rachunek prawdopodobieństwa, dlatego tak ważne jest zachowanie w edukacji zadań wymagających myślenia, których AI nie rozwiąże za człowieka. Kluczowe staje się inwestowanie w kompetencje poznawcze, analizę danych i uczenie maszynowe, ponieważ najważniejsze jest rozumienie mechanizmów, a nie jedynie obsługa narzędzi.
