Majowy Poranek Partnerski Małopolskiego Partnerstwa na rzecz Kształcenia Ustawicznego (MPKU) poświęcony był tematyce wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży oraz stanu doradztwa zawodowego w małopolskich szkołach.
Marcin Węgrzyn oraz Weronika Pochwała z Małopolskiego Obserwatorium Rozwoju Regionalnego UMWM przedstawili uczestnikom wyniki badań na temat wsparcia, które były prowadzone w 2024 i 2025 roku we współpracy z IBC Advisory S.A. oraz Fundacją Otwarte Seminaria Filozoficzno-Psychiatryczne.
Schemat realizacji badania dotyczącego wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży
Badania polegały na:
- przeprowadzeniu wywiadów z dyrektorami i psychologami zatrudnionymi w szkołach podstawowych, zawodowych oraz liceach ogólnokształcących,
- przeprowadzeniu wywiadów z rodzicami i uczniami szkół,
- badaniach ankietowych i studiach przypadków wśród instytucji pozaszkolnych.
Rola szkoły we wspieraniu zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży
Powodem przeprowadzenia tych badań był ogromny wzrost przemocy domowej oraz prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży podczas pandemii – zarówno w całej Polsce, jak i w naszym regionie. Rodzice okazują się bezradni w obliczu problemów zdrowia psychicznego u dzieci. Instytucje publiczne mają problem z zaspokojeniem potrzeb ze względu na niedofinansowanie, przeciążenie, odległe terminy wizyt, położenie czy deficyty specjalistów. Korzystanie z prywatnych instytucji wiąże się z wysokimi kosztami finansowymi.
Do analizy wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży w szkołach potrzebna jest ocena kondycji stanu psychicznego uczniów. W opinii rodziców jest ona stosunkowo dobra. Dużo gorzej oceniają ją psychologowie szkolni ze względu na:
- Uzależnienie od technologii (74%),
- Poczucie osamotnienia (72%),
- Ciągłe złe samopoczucie psychiczne (56,2%),
- Doświadczanie cyberprzemocy (54,8%),
- Doświadczanie przemocy ze strony rówieśników (50,8%),
- Zaniedbanie ze strony rodziców (45,8%),
- Złe relacje z nauczycielami (42,5%),
- Myśli samobójcze (32,8),
- Doświadczanie przemocy w rodzinie (29,8%).
Jako szczególnie niepokojący stan zdrowia uczniów został oceniony przez psychologów w szkołach ponadpodstawowych.
Wsparcie psychologiczne dla dzieci i młodzieży oferowane w szkole
Większość małopolskich szkół zatrudnia specjalistów, jednak w 11% placówek w Małopolsce zachodniej oraz na Podhalu brakuje psychologów. Głównymi problemami kadrowymi jest duża rotacja i brak doświadczenia. Większość ekspertów to absolwenci pracujący krócej niż rok. Szkoły mają trudności z rekrutacją psychologów z powodu ich braku na rynku pracy, niskich zarobków, nadmiaru biurokracji oraz mało atrakcyjnych zadań.
Stan doradztwa zawodowego w małopolskich szkołach
Badanie na temat stanu doradztwa zostało przeprowadzone wśród dyrektorów szkół, doradców zawodowych oraz uczniów.
Około dwie trzecie doradców zawodowych pracuje w jednej placówce, ale prawie zawsze łączą tę rolę z innymi obowiązkami: głównie pracą nauczyciela lub pedagoga. Zajęcia realizowane są w klasach siódmych i ósmych oraz maturalnych. Na doradztwo poświęcone jest tylko 10 godzin lekcyjnych. Skutkiem jest brak wsparcia długofalowego. Praca grupowa z uczniami w klasie nie spełnia swoich zadań. Uczniowie wstydzą się mówić o swoich mocnych i słabych stronach oraz aspiracjach. Obawiają się samooceny na forum grupy. Uczniowie podkreślają, że forma doradztwa zawodowego nie jest dla nich ciekawa. Opiera się na testach, których wyniki nie są im przedstawiane. W efekcie nie zmniejsza lęku przed wejściem na rynek pracy i braku wiedzy na jego temat. Młodzi oczekują indywidualnych spotkań, zaangażowania doradcy oraz sprawdzenia swoich umiejętności w praktyce.
Dyrektorzy szkół i doradcy zawodowi, gdy mieli wskazać metodę rozwiązania problemów, proponowali skandynawski model zintegrowany, czyli oparty na praktycznym podejściu do nauki, doświadczeniach, projektach, eksperymentowaniu i samodzielnym rozwiązywaniu problemów.
Wnioski
Wyniki badań pokazały, że problemy dotyczące stanu usług wsparcia psychologicznego i poradnictwa zawodowego w małopolskich szkołach spowodowane są:
- brakami kadrowymi,
- przeciążeniem specjalistów zadaniami,
- łączeniem przez nich różnych, często kolidujących ról i zadań,
- biurokracją,
- nierównomiernym dostępem do specjalistów.
